Faraid Tanah Pusaka: Tengah, Tepi atau Cabutan?

Faraid tanah pusaka menentukan kadar hak waris, bukan secara automatik menentukan siapa mendapat bahagian tengah, tepi, hadapan atau belakang tanah. Jika keluarga mahu setiap waris menerima kawasan fizikal tertentu, perkara itu perlu diterjemahkan melalui persetujuan yang jelas dan, jika mahu hak milik berasingan, proses tanah yang boleh didaftarkan.

Jadi, sebelum membuat cabutan atau memacak sempadan sendiri, semak dahulu tiga perkara: pecahan hak dalam perintah atau geran, status pemilikan semasa dan sama ada tanah itu sesuai dibuat pecah bahagian.

JKPTG menerangkan bahawa harta pusaka orang Islam dibahagikan mengikut faraid, manakala pembahagian secara muafakat boleh dibuat apabila semua waris yang berhak bersetuju.

Faraid Tentukan Hak, Bukan Lokasi Fizikal

Perkara ini perlu dipisahkan sejak awal.

Faraid menjawab soalan seperti:

• siapa waris yang berhak;
• berapa kadar bahagian setiap waris; dan
• berapa nilai hak seseorang daripada pusaka bersih.

Faraid tidak dengan sendirinya melukis garisan di atas tanah dan menyatakan “waris A dapat bahagian tepi jalan” atau “waris B dapat bahagian tengah”.

Jika tanah akhirnya didaftarkan atas nama beberapa orang sebagai pemilik bersama, pecahan seperti 1/2, 1/4 atau bahagian lain menunjukkan kepentingan pemilikan yang belum semestinya mempunyai sempadan fizikal berasingan di atas tanah.

Prinsip asas faraid dan beza antara bahagian hak dengan proses pentadbiran boleh dibaca dalam Pembahagian Faraid: Asas Harta Pusaka Islam.

Apa Maksud Pecahan Dalam Geran?

Jangan terus melihat angka dalam geran lalu membahagikan tanah dengan pembaris.

Contohnya, seseorang mempunyai 1/4 bahagian dalam satu hak milik bersama. Angka itu tidak semestinya bermaksud dia sudah memiliki “suku tanah di sebelah kanan” atau “suku tanah di tepi jalan”. Kedudukan fizikal hanya menjadi jelas apabila terdapat pelan dan proses yang sah untuk memisahkan bahagian tersebut.

JKPTG menerangkan pecah bahagian sebagai proses apabila tanah yang dipegang oleh dua atau lebih tuan punya bersama dipecahkan supaya setiap orang menerima hak milik berasingan dengan keluasan yang sehampir mungkin dengan bahagiannya. Permohonan dibuat melalui Pentadbir Tanah dan melibatkan dokumen serta pelan yang disediakan oleh juruukur berlesen. Rujuk panduan pecah bahagian tanah JKPTG.

Maksudnya, ada beza besar antara:

Keadaan	Maksud
Ada pecahan hak dalam satu geran	Waris/pemilik mempunyai kepentingan tertentu dalam tanah yang sama
Ada persetujuan keluarga “bahagian ini milik abang”	Persetujuan dalaman; belum semestinya menjadi hak milik berasingan
Pecah bahagian diluluskan dan didaftarkan	Bahagian fizikal diterjemahkan kepada hak milik berasingan mengikut proses tanah

Siapa Tentukan Tengah, Tepi, Hadapan atau Belakang?

Jika keluarga mahu bahagian fizikal tertentu, keputusan praktikal bermula dengan persetujuan dan pelan yang boleh dilaksanakan, bukan dengan andaian bahawa faraid sudah menentukan lokasi tersebut.

Waris perlu menilai sekurang-kurangnya:

• keluasan setiap bahagian;
• jalan masuk dan akses;
• bentuk lot;
• kedudukan di tepi jalan atau di bahagian dalam;
• kegunaan semasa dan kategori tanah;
• sekatan kepentingan;
• kebolehan membina atau membangunkan; dan
• nilai relatif setiap bahagian.

Ini penting kerana dua petak dengan keluasan sama tidak semestinya mempunyai nilai yang sama. Bahagian yang mempunyai akses jalan lebih baik atau bentuk lot lebih praktikal boleh mempunyai nilai yang berbeza daripada bahagian di tengah atau di belakang.

Artikel Tanah Pusaka Banyak Nama Dalam Geran: Apa Patut Dibuat? menerangkan bahawa lokasi, akses, bentuk tanah, sekatan dan kebolehbangunan boleh mempengaruhi nilai sebenar bahagian.

Adakah Cabutan Boleh Digunakan?

Dalam sumber rasmi JKPTG yang disemak untuk artikel ini, cabutan tidak dinyatakan sebagai kaedah wajib untuk menentukan siapa mendapat bahagian tengah atau tepi.

Cabutan boleh menjadi kaedah dalaman keluarga jika semua pihak yang terkesan bersetuju secara sukarela. Namun, cabutan hanya munasabah selepas waris tahu apa sebenarnya yang dicabut.

Sebagai contoh, jangan sediakan tiga kertas bertulis “Lot A, B dan C” jika:

• Lot A mempunyai jalan masuk tetapi Lot C tiada;
• satu lot jauh lebih bernilai;
• keluasan belum disahkan;
• pelan itu belum tentu boleh diluluskan; atau
• seorang waris tidak bersetuju dengan kaedah cabutan.

Dalam keadaan seperti itu, cabutan boleh nampak sama rata tetapi menghasilkan agihan yang tidak seimbang dari sudut nilai atau kegunaan.

Kesimpulan praktikal: cabutan ialah pilihan persetujuan keluarga, bukan pengganti kepada perintah pusaka, pelan juruukur, kelulusan pecah bahagian atau pendaftaran hak milik.

Empat Pilihan Praktikal Untuk Tanah Pusaka

Tidak semua tanah perlu dipecah secara fizikal. Selepas bahagian waris diketahui, keluarga boleh membandingkan pilihan berikut.

1. Kekalkan satu geran dengan bahagian masing-masing

Waris kekal sebagai pemilik bersama mengikut bahagian yang didaftarkan. Pilihan ini mungkin sesuai jika tanah masih digunakan bersama, tetapi aturan penggunaan, kos, hasil dan keputusan masa hadapan perlu jelas.

2. Buat pecah bahagian jika tanah sesuai

Jika setiap pemilik mahu hak milik berasingan, semak proses pecah bahagian dengan Pejabat Tanah dan juruukur berlesen.

JKPTG mengeluarkan Pekeliling KPTG Bilangan 8/2026 pada 7 Ogos 2026 berhubung pengurusan permohonan memecah bahagian tanah menurut seksyen 140 hingga 145 Kanun Tanah Negara. Ini menunjukkan proses tersebut tertakluk kepada keperluan pentadbiran tanah semasa, bukan sekadar persetujuan lisan keluarga. Lihat Pekeliling KPTG Bilangan 8/2026.

3. Seorang atau beberapa waris mengambil tanah

Jika sebahagian waris lebih berminat kepada tanah, keluarga boleh menilai cadangan seorang atau beberapa waris menerima tanah manakala hak pihak lain diselesaikan melalui wang, aset lain atau persetujuan yang sah.

Hak asal setiap waris perlu diketahui dahulu supaya mereka faham apa yang diterima, ditukar atau dilepaskan.

4. Jual tanah dan bahagi hasil bersih

Jika lot terlalu kecil, sukar dipecah atau tiada siapa mahu mengurus bersama, jualan mungkin lebih praktikal. Kuasa menjual dan dokumen yang diperlukan perlu disemak terlebih dahulu; persetujuan keluarga sahaja tidak semestinya memberikan kuasa pindah milik.

Mahu menyusun urusan pusaka dengan lebih teratur sebelum membuat keputusan tanah, geran dan waris? Dapatkan buku Pusaka Dibiarkan, Waris Terbeban sebagai panduan praktikal langkah demi langkah.

Langkah Sebelum Menentukan Lot Setiap Waris

Gunakan urutan ini sebelum menentukan siapa dapat tengah atau tepi.

Langkah 1 — Dapatkan carian rasmi terkini

Semak nama pemilik berdaftar, pecahan bahagian, keluasan, kategori, sekatan, gadaian, kaveat dan perkara lain pada hak milik.

Langkah 2 — Semak status urusan pusaka

Adakah tanah masih atas nama si mati? Adakah Perintah Pembahagian sudah diperoleh? Adakah perintah itu sudah didaftarkan di Pejabat Tanah?

JKPTG menyatakan bahawa selepas Perintah Pembahagian atau Surat Kuasa Mentadbir diperoleh, dokumen tersebut perlu dikemukakan bersama hak milik asal ke Pejabat Tanah bagi pendaftaran harta tak alih. Ini menunjukkan keputusan pusaka dan pendaftaran tanah ialah langkah yang saling berkait tetapi berasingan.

Langkah 3 — Tentukan matlamat keluarga

Pilih satu matlamat utama:

• kekalkan pemilikan bersama;
• beri tanah kepada waris tertentu;
• pecah bahagian kepada hak milik berasingan; atau
• jual dan bahagikan hasil.

Jangan melantik juruukur untuk menghasilkan pelan terperinci jika keluarga sendiri belum tahu hasil akhir yang dimahukan.

Langkah 4 — Minta semakan awal kebolehlaksanaan

Jika mahu pecah bahagian, dapatkan penjelasan daripada Pejabat Tanah dan juruukur berlesen berdasarkan negeri, kategori, keluasan, bentuk lot dan akses sebenar.

Langkah 5 — Bandingkan nilai, bukan keluasan sahaja

Jika satu bahagian berada di tepi jalan dan satu lagi di bahagian dalam, pertimbangkan penilaian atau asas harga yang munasabah. Jika nilai berbeza dengan ketara, keluarga boleh membincangkan bayaran pelarasan atau susunan lain yang dipersetujui.

Langkah 6 — Rekod persetujuan dengan jelas

Jika waris bersetuju tentang lokasi atau kaedah cabutan, rekodkan hasil perbincangan. Namun, jangan anggap catatan keluarga itu sendiri telah menukar hak milik.

Langkah 7 — Laksanakan melalui proses yang boleh didaftarkan

Sempadan fizikal yang dipersetujui hanya benar-benar selamat apabila dokumen, kelulusan dan pendaftaran yang berkaitan diselesaikan.

Jika Waris Tidak Sepakat

Jika seorang mahu bahagian tepi dan seorang lagi juga mahukan kawasan yang sama, jangan terus memacak sempadan atau menggunakan cabutan secara paksa.

Bawa perbincangan kembali kepada tiga perkara:

1. berapa hak setiap orang;
2. apakah nilai dan ciri setiap bahagian; dan
3. apakah pilihan tanah yang benar-benar boleh diluluskan.

Bagi tanah yang sudah menjadi pemilikan bersama, seksyen 145 Kanun Tanah Negara menyediakan ruang untuk Mahkamah campur tangan dalam keadaan tertentu apabila seorang atau lebih pemilik bersama tidak mahu menyertai atau tidak memberi persetujuan kepada permohonan pecah bahagian. Mahkamah boleh membuat perintah yang difikirkan adil untuk membolehkan pemilikan bersama ditamatkan.

Peruntukan ini bukan bermaksud setiap pertikaian pusaka terus perlu dibawa ke Mahkamah Tinggi. Ia menjadi lebih relevan apabila status tanah sudah menjadi pemilikan bersama dan pertikaian sebenar ialah bagaimana pemilikan bersama itu hendak ditamatkan atau dipecahkan. JKPTG sendiri meletakkan seksyen 140 hingga 145 dalam rangka proses pecah bahagian tanah. Lihat Pekeliling KPTG Bilangan 8/2026.

Contoh Kes Mahkamah: Bila Pemilik Bersama Tidak Sepakat

Satu kes yang sangat dekat dengan isu “siapa dapat bahagian mana” ialah Sholehan Abdullah @ Ahmad & Yang Lain lwn. Mohd Nasir Abdul Manaf & Yang Lain [2021] 1 LNS 1266, yang diputuskan oleh Mahkamah Tinggi Malaya di Kota Bharu.

Tanah dalam kes itu berkeluasan kira-kira satu hektar dan dimiliki bersama oleh beberapa pihak yang mempunyai pertalian keluarga. Mereka mahu memecahkan tanah kepada hak milik berasingan, tetapi tidak semua pemilik bersama bersetuju dengan cadangan pecah bahagian yang sama. Akhirnya terdapat pelan cadangan yang berbeza untuk dipertimbangkan oleh Mahkamah.

Mahkamah tidak sekadar memilih pelan pihak yang memulakan tindakan. Sebaliknya, Mahkamah menilai sama ada cadangan itu adil dan munasabah. Cadangan plaintif ditolak, manakala cadangan pihak defendan diterima kerana, antara lain:

• tidak menjejaskan rumah atau bangunan sedia ada;
• masih memberikan keluasan dan kelebaran tanah yang munasabah kepada pihak-pihak;
• tidak menghasilkan bentuk lot yang terlalu janggal; dan
• kurang menjejaskan akses kepada lot selepas pecah bahagian.

Mahkamah turut tidak bersetuju dengan tindakan salah satu pihak yang mengambil langkah sendiri dengan merobohkan struktur sedia ada, membuat binaan dan pagar bagi menguatkuasakan apa yang dianggap sebagai bahagiannya. Mahkamah menegaskan bahawa pertikaian sebegini perlu diselesaikan melalui proses undang-undang, bukan dengan tindakan sendiri.

Akhirnya, Mahkamah memerintahkan ketuanpunyaan bersama tanah tersebut ditamatkan. Ini bukan bermaksud pemilik hilang hak terhadap tanah. Sebaliknya, keadaan di mana mereka berkongsi pecahan hak dalam satu lot yang sama perlu dihentikan melalui pecah bahagian. Pejabat Tanah diarahkan memecahkan lot berdasarkan pelan yang diterima Mahkamah supaya bahagian fizikal tanah dapat ditentukan dan didaftarkan di bawah hak milik berasingan mengikut proses undang-undang tanah.

Apa pengajaran untuk tanah pusaka? Jika tanah pusaka sudah menjadi pemilikan bersama dan pemilik tidak dapat bersetuju siapa mendapat kawasan tertentu, penyelesaiannya bukan semestinya cabutan. Dalam keadaan yang memenuhi syarat undang-undang, Mahkamah boleh menilai cadangan pecah bahagian berdasarkan keadaan sebenar tanah, akses, bangunan sedia ada, bentuk lot dan keadilan antara pemilik.

Penting: Kes ini bukan kes Mahkamah Syariah menentukan kadar faraid. Ia ialah kes pecah bahagian antara pemilik bersama di bawah Kanun Tanah Negara. Kes ini digunakan di sini untuk menunjukkan apa yang boleh berlaku selepas hak pemilikan bersama sudah wujud tetapi lokasi fizikal bahagian masih dipertikaikan.

Mahkamah Syariah, Pusaka Kecil dan Pejabat Tanah: Fungsi Berbeza

Soalan ini kadang-kadang disebut sebagai “ikut Mahkamah Syariah”. Sebenarnya beberapa fungsi perlu dibezakan.

Mahkamah Syariah mempunyai peranan dalam perkara faraid dan isu syariah mengikut bidang kuasa serta proses negeri. Ia boleh membantu menentukan atau mengesahkan hak waris dalam konteks yang berkenaan.

Proses Pusaka Kecil pula menentukan harta, waris dan cara pembahagian bagi permohonan dalam bidang kuasanya. JKPTG sendiri menerangkan bahawa perbicaraan diadakan untuk menentukan kesahihan harta, menyiasat waris yang berhak dan menentukan cara pembahagian.

Pejabat Tanah mengurus pendaftaran dan proses tanah seperti pecah bahagian. Jadi, keputusan tentang kadar hak faraid tidak sama dengan pelan ukur yang menentukan sempadan fizikal lot.

Bagi Semenanjung Malaysia, Kanun Tanah Negara menjadi undang-undang utama pentadbiran tanah. JKPTG menjelaskan bahawa Kanun Tanah Negara tidak terpakai di Sabah dan Sarawak, yang menggunakan undang-undang tanah masing-masing. Rujuk penerangan Kanun Tanah Negara oleh JKPTG.

Pengalaman Tuan Hanaffi

Dalam perbincangan keluarga, soalan “siapa dapat bahagian mana?” biasanya muncul terlalu awal.

Secara praktikal, lebih baik keluarga menyemak dahulu geran, bahagian hak dan kebolehlaksanaan pecah bahagian. Jika tidak, keluarga mungkin berdebat panjang tentang bahagian tepi dan tengah sedangkan pelan itu sendiri tidak memenuhi keperluan tanah atau satu bahagian mempunyai nilai yang jauh berbeza.

Susunan yang lebih selamat ialah: sahkan hak → semak tanah → bina pilihan → banding nilai → capai persetujuan → laksanakan secara rasmi.

Kesilapan Yang Perlu Dielakkan

Elakkan lima kesilapan ini:

• menganggap pecahan faraid terus bermaksud satu petak fizikal tertentu;
• membuat cabutan sebelum nilai, akses dan kebolehlaksanaan lot diketahui;
• memacak sempadan atau membina di atas “bahagian sendiri” tanpa status hak yang jelas;
• menyamakan keluasan sama dengan nilai sama; dan
• menyangka keputusan faraid sahaja sudah menyelesaikan pendaftaran atau pecah bahagian tanah.

Soalan Lazim

Adakah 1/4 bahagian faraid bermaksud saya dapat 1/4 keluasan tanah?

Ia menunjukkan kadar hak yang perlu dilaksanakan terhadap pusaka, tetapi tidak secara automatik memberi satu petak fizikal tertentu. Jika tanah hendak dipecah kepada hak milik berasingan, proses pecah bahagian dan pelan yang boleh diluluskan perlu diperiksa.

Bolehkah waris buat cabutan siapa dapat bahagian tepi atau tengah?

Boleh dipertimbangkan sebagai kaedah persetujuan dalaman jika semua pihak setuju dan bahagian yang dicabut telah dinilai secara munasabah. Cabutan bukan pengganti kelulusan serta pendaftaran tanah.

Jika semua waris setuju, boleh terus pacak sempadan?

Jangan anggap begitu. Persetujuan keluarga tidak semestinya menghasilkan hak milik berasingan. Jika matlamatnya ialah lot berasingan, semak proses pecah bahagian dengan Pejabat Tanah dan juruukur berlesen.

Kalau satu bahagian tepi jalan lebih mahal, macam mana?

Jangan hanya banding keluasan. Nilai, akses, bentuk lot dan kebolehgunaan perlu dibincangkan. Waris boleh mempertimbangkan susunan balasan atau pelarasan yang dipersetujui supaya keputusan tidak bergantung pada keluasan semata-mata.

Adakah Mahkamah Syariah menentukan siapa dapat bahagian tengah atau tepi?

Secara umum, isu faraid menentukan hak waris, manakala penentuan lot fizikal dan pendaftaran tanah melibatkan proses tanah. Fakta dan dokumen kes sebenar tetap perlu diperiksa sebelum kesimpulan khusus dibuat.

Bagaimana jika seorang waris tidak setuju?

Jangan paksa cabutan atau buat pecahan tidak rasmi. Semak dahulu sama ada tanah masih dalam proses pusaka atau sudah menjadi pemilikan bersama. Jika sudah menjadi pemilikan bersama, seksyen 145 Kanun Tanah Negara boleh menjadi salah satu laluan dalam keadaan tertentu apabila persetujuan untuk pecah bahagian gagal. Kes Sholehan Abdullah @ Ahmad & Yang Lain lwn. Mohd Nasir Abdul Manaf & Yang Lain [2021] 1 LNS 1266 menunjukkan Mahkamah boleh menilai pelan yang lebih adil dan praktikal, bukan sekadar menerima kehendak satu pihak.

Kesimpulan

Dalam faraid tanah pusaka, perkara paling penting ialah membezakan berapa hak waris daripada di mana lokasi fizikal bahagiannya.

Faraid tidak secara automatik menentukan bahagian tengah atau tepi. Cabutan pula bukan kaedah wajib; ia hanya boleh menjadi alat persetujuan jika semua pihak faham perbezaan nilai dan menerima kaedah tersebut. Jika waris mahu lot berasingan, semak pelan, akses, nilai, syarat tanah dan proses pecah bahagian sebelum membuat keputusan akhir.

Jika keluarga sudah mempunyai geran atau Perintah Pembahagian tetapi masih keliru bagaimana bahagian itu patut dilaksanakan, hubungi Hanaffi untuk menyusun isu dan dokumen yang perlu disemak sebelum tindakan seterusnya.

Nota skop: Penerangan proses tanah dalam artikel ini merujuk terutamanya kepada Semenanjung Malaysia. Sabah dan Sarawak mempunyai undang-undang tanah berasingan. Keputusan sebenar juga boleh berubah mengikut negeri, kategori tanah, sekatan hak milik, keluasan, perintah pusaka dan fakta pemilikan.