Pembahagian Harta Pusaka Adik-Beradik: Boleh Sama Rata?

Dikemas kini pada 27 Ogos 2026

Boleh, tetapi bukan dengan mengetepikan hak faraid secara paksa. Bagi pusaka orang Islam, waris dan bahagian asal mereka perlu dikenal pasti dahulu. Selepas itu, waris dewasa yang berkeupayaan boleh bersetuju secara sukarela untuk menyusun semula bahagian melalui muafakat atau takharuj.

Jika seorang waris yang berhak tidak setuju, bahagiannya tidak boleh dikurangkan atau diambil. Diam juga bukan tanda setuju.

Artikel ini menerangkan prinsip umum di Malaysia. Kiraan dan proses sebenar boleh berubah mengikut senarai waris, jenis harta, dokumen dan pihak berkuasa yang mengendalikan pusaka.

Jawapan Ringkas: Boleh Atau Tidak Ikut Pembahagian Faraid?

Bagi pusaka orang Islam, faraid menentukan siapa yang berhak dan bahagian asal setiap waris. Pembahagian sama rata boleh dipersetujui selepas hak itu dikenal pasti.

JKPTG menerangkan bahawa pembahagian secara sama rata atau muafakat boleh dibuat jika semua waris yang berhak bersetuju. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan pula menjelaskan bahawa bahagian faraid perlu ditentukan dahulu sebelum waris melepaskan atau menyusun hak masing-masing.

Maksud mudahnya:

• Faraid tidak boleh dibuang sejak awal kerana keluarga mahu cepat.
• Waris perlu tahu hak asal masing-masing.
• Persetujuan mesti bebas daripada paksaan, penipuan dan kekeliruan.
• Waris hanya boleh melepaskan haknya sendiri.
• Hak kanak-kanak atau orang yang tidak berkeupayaan perlu dilindungi.

Jika anda masih belum jelas tentang waris, pusaka bersih dan turutan pembahagian, baca asas pembahagian faraid terlebih dahulu.

Kenapa Bahagian Faraid Perlu Dikenal Pasti Dahulu?

Persetujuan hanya bermakna apabila seseorang tahu perkara yang sedang dipersetujui.

Bayangkan seorang waris diminta menandatangani surat “setuju sama rata”. Dia belum melihat senarai harta. Dia juga belum tahu hutang si mati dan bahagiannya mengikut faraid. Tandatangan itu mudah dipertikaikan kerana maklumat penting belum dijelaskan.

Sebelum mengira faraid, keluarga perlu menyusun perkara berikut:

1. Tentukan harta yang benar-benar dimiliki oleh si mati.
2. Asingkan hak pihak lain, termasuk isu pemilikan bersama atau harta sepencarian jika berkenaan.
3. Selesaikan kos pengurusan jenazah yang munasabah.
4. Bayar hutang dan tanggungan yang sah.
5. Laksanakan wasiat yang sah.
6. Kenal pasti semua waris yang hidup pada tarikh kematian.
7. Tentukan pusaka bersih dan bahagian asal waris.

Selepas itu, barulah setiap waris dapat membuat keputusan dengan maklumat yang cukup.

Apa Maksud Muafakat, Takharuj dan Tanazul?

Istilah ini kedengaran teknikal, tetapi maksud asasnya mudah.

Istilah	Maksud mudah
Faraid	Kaedah menentukan waris dan bahagian asal mereka menurut hukum syarak
Muafakat	Persetujuan bersama tentang cara pusaka hendak dibahagikan
Takharuj	Persetujuan seorang waris untuk keluar daripada sebahagian atau semua haknya, dengan atau tanpa balasan
Tanazul	Seorang waris melepaskan haknya secara sukarela

Takharuj bukan bukti bahawa hak faraid tidak pernah wujud. Hak itu dikenal pasti dahulu. Selepas itu, waris yang layak membuat keputusan tentang haknya sendiri.

Contohnya, seorang anak mungkin bersetuju supaya rumah diberi kepada ibunya. Seorang lagi mungkin menerima wang sebagai ganti bahagiannya dalam rumah. Persetujuan itu perlu jelas: siapa melepaskan hak, aset yang terlibat, sama ada terdapat balasan dan apakah pembahagian akhir.

Untuk pilihan melibatkan rumah, tanah, wang atau pampasan antara waris, baca cara pembahagian harta pusaka yang adil.

Adakah Sama Rata Sentiasa Bermaksud Adil?

Tidak semestinya. Sama rata bermaksud setiap orang menerima nilai yang sama. Adil pula perlu melihat hak asal, persetujuan dan keadaan aset.

Contohnya, sebuah rumah tidak boleh dipotong kepada lima bahagian yang boleh diduduki secara berasingan. Jika seorang waris mahu menyimpan rumah itu, keluarga boleh mempertimbangkan beberapa pilihan selepas hak asal diketahui:

• waris tersebut membayar pampasan kepada waris lain;
• rumah dijual dan hasil bersih dibahagikan;
• rumah dipindahkan kepada penerima yang dipersetujui; atau
• waris mengekalkan pemilikan bersama dengan syarat yang jelas.

Setiap pilihan mempunyai kesan yang berbeza. Pemilikan bersama mungkin mudah pada awalnya, tetapi boleh menimbulkan masalah apabila seorang pemilik mahu menjual, meninggal dunia atau gagal membayar kos hartanah.

Jangan pilih “sama rata” hanya kerana ia kedengaran paling mudah. Tanyakan tiga soalan:

1. Adakah semua orang tahu hak asal mereka?
2. Adakah nilai aset dan sebarang pampasan telah dijelaskan?
3. Adakah cadangan itu boleh dilaksanakan melalui dokumen dan saluran rasmi?

Pembahagian yang baik menjaga hak orang yang tidak setuju dan memastikan keputusan keluarga boleh dilaksanakan, bukan sekadar dipersetujui secara lisan.

Empat Syarat Pembahagian Sama Rata Yang Selamat

1. Semua waris yang berhak sudah dikenal pasti

Jangan tinggalkan seseorang kerana dia tinggal jauh, tidak rapat dengan keluarga atau sukar dihubungi. Status waris ditentukan berdasarkan fakta pada tarikh kematian, bukan siapa yang hadir dalam kumpulan WhatsApp.

2. Setiap waris tahu bahagian asalnya

Tunjukkan senarai aset, hutang, pusaka bersih dan bahagian faraid. Elakkan ayat umum seperti “semua orang dapat adil” tanpa angka atau penerangan.

Untuk melihat kadar dan syarat waris dengan lebih teratur, rujuk jadual faraid dan syarat bahagian waris. Jadual itu ialah rujukan awal, bukan keputusan muktamad bagi kes sebenar.

3. Persetujuan dibuat secara sukarela

Jangan ugut bahawa waris akan kehilangan bahagiannya jika tidak bersetuju. Jangan paksa tandatangan kerana mahu menjual rumah dengan cepat. Persetujuan yang diperoleh melalui tekanan boleh mencetuskan pertikaian baharu.

4. Persetujuan direkodkan dengan jelas

Nyatakan sekurang-kurangnya:

• nama semua waris;
• hak asal setiap waris;
• harta yang terlibat;
• siapa menyerahkan hak kepada siapa;
• sama ada terdapat bayaran atau balasan;
• bahagian akhir yang dipersetujui; dan
• tandatangan atau pengesahan mengikut proses rasmi.

Dokumen keluarga sendiri tidak semestinya menggantikan borang, perintah atau pengesahan yang dikehendaki oleh pejabat, mahkamah atau institusi berkaitan.

Jika Seorang Waris Tidak Setuju, Apa Akan Berlaku?

Jika seorang waris tidak setuju, muafakat penuh belum tercapai. Keluarga tidak boleh menggunakan undi majoriti untuk mengambil atau mengurangkan haknya.

Bahagian asal waris yang membantah perlu dikekalkan. Waris dewasa lain yang benar-benar bersetuju boleh berbincang tentang hak mereka sendiri. Mereka tidak boleh menggunakan hak orang yang membantah untuk menampung pembahagian yang dicadangkan.

Bezakan juga tiga keadaan ini:

Keadaan	Maksud
Waris membantah	Dia telah menyatakan tidak setuju
Waris diam	Persetujuan belum dibuktikan
Waris tidak dapat dikesan	Usaha carian dan arahan rasmi mungkin diperlukan

Jika masalah melibatkan kehadiran, dokumen atau bantahan semasa proses pusaka kecil, baca pilihan apabila waris tidak beri kerjasama.

Contoh Dua Anak Lelaki dan Tiga Anak Perempuan

Contoh ini untuk menerangkan prinsip sahaja. Ia bukan pengiraan bagi keluarga sebenar.

Andaikan seorang ibu atau bapa meninggal dunia dan meninggalkan hanya:

• dua anak lelaki; dan
• tiga anak perempuan.

Andaikan juga pasangan serta ibu bapa si mati telah meninggal dunia, tiada waris lain yang mengubah kiraan, dan pusaka bersih sudah dikenal pasti.

Dalam susunan ini, anak-anak menerima baki dengan nisbah dua unit bagi setiap anak lelaki dan satu unit bagi setiap anak perempuan. Jumlah unit ialah tujuh:

• anak lelaki pertama: 2/7;
• anak lelaki kedua: 2/7;
• anak perempuan pertama: 1/7;
• anak perempuan kedua: 1/7; dan
• anak perempuan ketiga: 1/7.

Nisbah 2:1 ini hanya terpakai dalam susunan tertentu. Ia bukan peraturan bahawa semua lelaki sentiasa menerima dua kali ganda daripada semua perempuan.

Jika semua lima beradik setuju sama rata

Selepas setiap orang mengetahui hak asalnya, kelima-lima waris dewasa yang berkeupayaan boleh bersetuju untuk menerima 1/5 seorang. Perubahan itu perlu dibuat secara sukarela dan direkodkan melalui proses yang sesuai.

Jika seorang anak lelaki tidak setuju

Hak asalnya sebanyak 2/7 tidak boleh dikurangkan. Empat waris lain hanya boleh menyusun hak milik mereka sendiri. Jangan tulis bahawa semua waris sudah bermuafakat.

Jika ada waris bawah umur atau tidak berkeupayaan

Waris dewasa tidak boleh melepaskan hak mereka sesuka hati. Hak tersebut perlu dikekalkan dan diurus melalui penjaga, pemegang amanah atau proses yang sah. Dapatkan arahan daripada pihak berkuasa atau penasihat yang sesuai sebelum membuat persetujuan.

Mahu memahami urusan pusaka dari awal hingga perintah dilaksanakan? Buku Pusaka Dibiarkan, Waris Terbeban menerangkan dokumen, MyLand, Borang DDA, perbicaraan dan tindakan selepas menerima perintah. Lihat panduan lengkap di Pusaka Kecil Online.

Kesilapan Lazim Dalam Pembahagian Pusaka Adik-Beradik

Menggunakan undi majoriti

Lima orang setuju dan seorang membantah tidak bermaksud persetujuan penuh sudah berlaku. Hak orang yang membantah tetap perlu dijaga.

Menganggap diam sebagai setuju

Tidak membalas mesej bukan persetujuan. Tidak hadir dalam mesyuarat juga bukan bukti seseorang melepaskan hak.

Membahagikan jumlah kasar

Pusaka tidak dibahagikan terus daripada jumlah semua aset. Hak pihak lain, kos jenazah yang munasabah, hutang dan wasiat yang sah perlu diselesaikan dahulu.

Menggunakan formula 2:1 untuk semua keadaan

Kadar bergantung pada kombinasi waris. Isteri, suami, ibu, bapa, anak dan kategori adik-beradik mempunyai syarat yang berbeza.

Menandatangani tanpa melihat senarai aset

Waris perlu tahu harta, hutang, pusaka bersih dan hak asalnya. Persetujuan yang kabur mudah menimbulkan salah faham.

Bergantung pada janji lisan sahaja

Janji keluarga boleh dilupakan atau ditafsir secara berbeza. Rekodkan butiran penting dengan jelas dan ikut proses rasmi. Kes seorang waris mengambil semua hasil sawit pusaka menunjukkan mengapa dakwaan lisan perlu disemak terhadap Perintah Pusaka serta status pemilik atau pentadbir.

Pengalaman Tuan Hanaffi: Persetujuan Mesti Bermaklumat

Dalam pengalaman Tuan Hanaffi membantu orang ramai menyusun urusan pusaka, masalah selalunya bukan bermula pada perkataan “sama rata”. Masalah bermula apabila persetujuan diminta terlalu awal.

Ada waris diminta menandatangani dokumen sebelum senarai aset dan hutang disusun. Ada juga yang tidak tahu hak asal mereka. Keadaan ini membuatkan perbincangan mudah berubah menjadi tuduhan bahawa seseorang mengambil kesempatan.

Perbincangan biasanya menjadi lebih jelas apabila keluarga melihat tiga perkara terlebih dahulu:

1. Apakah pusaka bersih yang hendak dibahagikan?
2. Siapakah semua waris yang berhak?
3. Apakah hak asal setiap waris sebelum muafakat?

Selepas tiga perkara ini jelas, barulah cadangan sama rata, pemberian rumah kepada seorang waris atau pampasan kepada waris lain boleh dibincangkan dengan lebih tenang.

Langkah Praktikal Sebelum Menandatangani Persetujuan

Gunakan senarai semak ini:

• [ ] Sijil kematian dan hubungan waris telah disahkan.
• [ ] Semua waris pada tarikh kematian telah disenaraikan.
• [ ] Senarai aset dan bukti pemilikan telah dikumpulkan.
• [ ] Hak pihak lain dan harta sepencarian telah diperiksa jika berkenaan.
• [ ] Hutang serta tanggungan yang sah telah dikenal pasti.
• [ ] Pusaka bersih telah ditentukan.
• [ ] Bahagian asal faraid telah diterangkan kepada setiap waris.
• [ ] Tiada paksaan, ugutan atau maklumat disembunyikan.
• [ ] Hak kanak-kanak dan orang tidak berkeupayaan dilindungi.
• [ ] Cadangan akhir menyatakan aset, penerima dan sebarang balasan.
• [ ] Dokumen serta pengesahan rasmi yang diperlukan telah disemak.

Rujukan rasmi JKPTG menyatakan bahawa pembahagian sama rata atau muafakat boleh dibuat apabila semua waris yang berhak bersetuju. Semak penerangan pembahagian harta pusaka JKPTG.

Huraian hukum yang lebih khusus boleh dibaca dalam penjelasan Mufti Wilayah Persekutuan tentang pembahagian sama rata selepas hak faraid ditentukan.

Soalan Lazim

Bolehkah adik-beradik membahagikan pusaka sama rata?

Boleh jika semua waris yang berhak mengetahui bahagian asal mereka dan bersetuju secara sukarela. Hak waris bawah umur atau tidak berkeupayaan mesti dilindungi.

Adakah faraid wajib atau hanya pilihan?

Faraid menentukan hak asal waris bagi pusaka orang Islam. Waris tidak patut mengetepikan penentuan itu sejak awal. Selepas hak dikenal pasti, waris yang layak boleh bermuafakat tentang hak mereka sendiri.

Bolehkah seorang waris menolak pembahagian sama rata?

Boleh. Jika dia tidak setuju, hak asalnya tidak boleh dikurangkan. Muafakat penuh belum tercapai.

Adakah waris yang diam dianggap setuju?

Tidak. Diam, tidak hadir atau tidak membalas mesej bukan bukti persetujuan.

Bolehkah seorang waris melepaskan bahagiannya selepas menerimanya?

Secara prinsip, waris yang dewasa, berkeupayaan dan memahami haknya boleh melepaskan haknya secara sukarela. Cara dokumentasi dan pelaksanaan perlu mengikut proses serta aset yang terlibat.

Bolehkah ibu bapa atau penjaga melepaskan hak anak bawah umur?

Jangan anggap mereka boleh berbuat demikian sesuka hati. Hak kanak-kanak mesti dilindungi dan mungkin memerlukan penjaga, pemegang amanah, kelulusan atau arahan rasmi.

Perlukah semua waris hadir untuk bersetuju?

Kehadiran dan bentuk persetujuan bergantung pada saluran pentadbiran serta dokumen yang digunakan. Namun, persetujuan setiap waris yang berhak tetap perlu dibuktikan. Ikut notis dan arahan pihak berkuasa yang memegang fail.

Kesimpulan

Pembahagian harta pusaka adik-beradik secara sama rata boleh dibuat, tetapi bukan dengan memadamkan hak faraid sejak awal.

Kenal pasti pusaka bersih, semua waris dan bahagian asal terlebih dahulu. Selepas itu, waris dewasa yang berkeupayaan boleh memilih muafakat atau takharuj secara sukarela. Jika seorang waris membantah, bahagiannya mesti dikekalkan. Jika terdapat kanak-kanak atau orang tidak berkeupayaan, hak mereka memerlukan perlindungan tambahan.

Persetujuan yang baik bukan sekadar semua orang menandatangani. Persetujuan yang baik berlaku apabila semua orang memahami apa yang mereka terima, lepaskan dan setujui.

Perlukan Bantuan Menyusun Maklumat Kes?

Jika keluarga masih belum pasti tentang senarai waris, aset, hutang atau langkah pentadbiran yang sesuai, elakkan membuat pembahagian berdasarkan andaian.

Hubungi Hanaffi untuk konsultansi awal urusan pusaka.

Penafian: Artikel ini untuk pendidikan umum dan bukan keputusan hukum atau nasihat undang-undang bagi kes tertentu. Kelayakan waris, kadar bahagian, dokumen dan bidang kuasa bergantung pada fakta sebenar. Prosedur di Sabah dan Sarawak juga boleh berbeza. Dapatkan pengesahan daripada pihak berkuasa atau penasihat yang berkaitan sebelum melaksanakan pembahagian.